Połoniny bieszczadzkie: czym są i jak wyglądają
Około 6 procent powierzchni Bieszczadzkiego Parku Narodowego zajmują połoniny bieszczadzkie, czyli otwarte przestrzenie położone nad lasem. To właśnie one odróżniają Bieszczady od wielu innych polskich pasm górskich. Jak wyglądają i skąd się wzięły? W tym artykule zebrano podstawowe informacje o tej strefie oraz o trzech miejscach, z którymi jest ona najczęściej kojarzona, czyli o Połoninie Wetlińskiej, Połoninie Caryńskiej i Tarnicy.
Czym są połoniny bieszczadzkie?
Połoniny to specyficzna strefa roślinności subalpejskiej, która zaczyna się powyżej górnej granicy lasu, zwykle od około 1150 do 1200 m n.p.m. w górę. W Bieszczadach ta granica jest wyjątkowo wyraźna. Nie występuje tu regiel górny, czyli piętro lasów świerkowych, więc nad lasem bukowym od razu zaczynają się połoniny. Dla osoby idącej w górę oznacza to przejście z zamkniętego lasu na szeroki, otwarty grzbiet, bez żadnej strefy pośredniej. Właśnie ta cecha decyduje o tym, że połoniny bieszczadzkie tak wyraźnie odróżniają się od lasu, nad którym leżą.
Skąd wzięły się połoniny bieszczadzkie?
Pochodzenie połonin jest przedmiotem dyskusji, dlatego trudno wskazać jedną przyczynę ich powstania. Wiadomo natomiast, że wielowiekowy wypas, prowadzony od XV i XVI wieku aż po pierwszą połowę XX wieku, znacznie powiększył ich obszar i zmienił skład gatunkowy. Wypas w większości zakończył się około 1940 roku. Od tego czasu na połoninach postępuje naturalne zarastanie, dlatego ich obecny wygląd jest tylko etapem długiej zmiany, a nie stanem niezmiennym. Jest to ważna informacja dla każdego, kto porównuje dzisiejsze widoki z dawnymi opisami.
Połonina Wetlińska i Połonina Caryńska
Połonina Wetlińska ma wysokość około 1255 m n.p.m., a jej najwyższym punktem jest Roh. Na grzbiecie stoi schronisko Chatka Puchatka, które stanowi ważny punkt orientacyjny na tej połoninie. Wśród trzech miejsc opisanych w tym zestawieniu jest to miejsce położone najniżej.
Połonina Caryńska jest wyższa. Jej najwyższy punkt, Kruhły Wierch, leży na wysokości 1297 m n.p.m. Ta połonina ma cztery wierzchołki, a jej profil jest wyraźnie asymetryczny. Stoki południowo-zachodnie są strome i krótkie, natomiast północno-wschodnie łagodniejsze. Z tego powodu Połonina Caryńska wygląda inaczej w zależności od tego, z której strony się na nią patrzy.
Obie połoniny łączy to, że wznoszą się ponad lasem bukowym i mają otwarte grzbiety. Różni je wysokość, liczba wierzchołków i układ stoków.
Tarnica, najwyższy szczyt Bieszczadów
Tarnica ma 1346 m n.p.m. i jest najwyższym szczytem Bieszczadów. Słynie z szerokiej panoramy, która jest możliwa dzięki wysokości oraz otwartym przestrzeniom w jej otoczeniu. Tarnica jest wyższa od Kruhłego Wierchu, najwyższego punktu Połoniny Caryńskiej, a ta z kolei przewyższa Połoninę Wetlińską. Różnice wysokości między głównymi miejscami w tym paśmie nie są więc duże, co dobrze widać, gdy zestawi się ich wysokości obok siebie.
Co warto zapamiętać o połoninach
Połoniny bieszczadzkie to strefa zaczynająca się zwykle około 1150 do 1200 m n.p.m., bezpośrednio nad lasem bukowym, ukształtowana przez wielowiekowy wypas i dziś stopniowo zarastająca. Połonina Wetlińska, Połonina Caryńska i Tarnica pokazują trzy różne oblicza tego krajobrazu, czyli grzbiet z Chatką Puchatka, połoninę o czterech wierzchołkach i najwyższy szczyt z rozległym widokiem. Warto poznać te miejsca jako całość, ponieważ dopiero zestawienie ich ze sobą pozwala zrozumieć, czym naprawdę są połoniny.